کار با دستگاههای لیزر صنعتی، پزشکی و زیبایی میتواند چشم اپراتور را در معرض پرتو مستقیم یا بازتابی قرار دهد. حتی زمانی که پرتو لیزر دیده نمیشود، ممکن است همچنان برای چشم خطرناک باشد.
به همین دلیل، رعایت چکلیست ایمنی چشم اپراتور لیزر باید بخشی ثابت از مراحل راهاندازی و کار با دستگاه باشد.
در ادامه، مهمترین اقدامات ایمنی پیش از روشنکردن دستگاه، هنگام کار و پس از پایان عملیات را بررسی خواهیم کرد.
چکلیست ایمنی چشم برای اپراتور دستگاه لیزر پیش از شروع کار
در چکلیست ایمنی چشم برای اپراتور لیزر پیش از شروع کار باید مشخصات دستگاه، اطلاعات درجشده روی عینک، سلامت فیزیکی لنز و فریم و تناسب عینک با صورت بررسی شود. در ادامه، هر یک از این موارد و نکات مهم مربوط به آنها را توضیح خواهیم داد.
1- مشخصات دستگاه را بررسی کنید
پیش از روشنکردن دستگاه، موارد زیر را از روی پلاک دستگاه، دفترچه راهنما یا دیتاشیت بررسی کنید:
- طول موج یا طول موجهای خروجی دستگاه
- توان یا انرژی پرتو
- نوع عملکرد دستگاه؛ پیوسته یا پالسی
- کلاس ایمنی لیزر
- محدوده خطر تعیینشده توسط سازنده
- عینک پیشنهادی در دفترچه دستگاه
انتخاب عینک فقط براساس رنگ لنز صحیح نیست. عینک محافظ باید برای طول موج دستگاه طراحی شده و مقدار چگالی نوری یا OD کافی داشته باشد.
2- نوشتههای روی عینک را کنترل کنید
پیش از استفاده مطمئن شوید اطلاعات زیر روی عینک، فریم یا بستهبندی معتبر آن مشخص شده است:
- محدوده طول موج قابلپوشش
- مقدار Optical Density یا OD
- نام یا مشخصات سازنده
- استاندارد یا اطلاعات فنی محصول
- VLT ثبت شده بر روی عینک لیزر
- محدودیتهای استفاده از عینک
نبودن اطلاعات طول موج و OD یکی از مهمترین نشانههای نامناسببودن عینک برای کار حرفهای با لیزر است. عینکهای محافظ لیزر باید بهوضوح با طول موج و مقدار OD قابلاستفاده علامتگذاری شوند.
3– سلامت فیزیکی عینک را بررسی کنید
قبل از هر شیفت کاری، عینک را زیر نور معمولی بررسی کنید و مطمئن شوید که:
- لنز ترک یا شکستگی نداشته باشد.
- سطح لنز بیش از حد خراشیده نباشد.
- تغییر رنگ، سوختگی یا لکه دائمی روی لنز دیده نشود.
- فریم لق، شکسته یا تغییرشکلداده نباشد.
- محافظهای کناری سالم باشند.
- عینک روی صورت ثابت قرار بگیرد.
- لنز از فریم جدا نشده باشد.
عینک آسیبدیده باید از چرخه استفاده خارج شود. چسباندن لنز شکسته یا ادامه استفاده از عینکی که مشخصات آن قابلخواندن نیست، اقدام ایمنی قابلقبولی نیست.
4- تناسب عینک با صورت را کنترل کنید
عینک باید چشمها را از روبهرو و اطراف پوشش دهد. وجود فاصله زیاد میان فریم و صورت میتواند امکان ورود پرتو بازتابی از کنارهها را افزایش دهد.
اپراتوری که از عینک طبی استفاده میکند باید از عینک محافظ قابلاستفاده روی عینک طبی یا مدل دارای نمره مناسب استفاده کند.
و این نکته را در نظر داشته باشید که عینک طبی، عینک آفتابی و عینک ایمنی معمولی جایگزین عینک مخصوص لیزر نیستند.
چکلیست محیط کار قبل از روشنکردن لیزر
تنها استفاده از عینک برای ایجاد ایمنی کافی نیست. پیش از شروع کار، محیط نیز باید کنترل شود:
- درهای محدوده کار بسته یا کنترل شوند.
- علامت هشدار «لیزر در حال استفاده» فعال باشد.
- افراد غیرمسئول از محدوده خارج شوند.
- تمام افراد حاضر عینک مناسب همان طول موج را استفاده کنند.
- مسیر پرتو تا حد امکان محصور باشد.
- انتهای مسیر پرتو به Beam Stop مناسب ختم شود.
- آینه، فلز صیقلی، شیشه، زیورآلات و ابزار براق از مسیر پرتو دور شوند.
- اینترلاکها و حفاظهای دستگاه فعال باشند.
- ارتفاع مسیر پرتو تا حد امکان همسطح چشم افراد ایستاده یا نشسته نباشد.
- روشنایی محیط برای دید مناسب اپراتور کافی باشد.
سطوح فلزی براق، آینهها و برخی قطعات شیشهای میتوانند پرتو خطرناک را منعکس کنند. این بازتاب ممکن است همچنان برای افراد حاضر در محیط خطرناک باشد.
چکلیست ایمنی چشم هنگام کار با دستگاه لیزر
هنگام فعالبودن دستگاه، اپراتور باید موارد زیر را رعایت کند:
- هرگز مستقیماً به خروجی لیزر، هد، فیبر یا مسیر پرتو نگاه نکنید.
- برای مشاهده پرتو از ابزارهای اپتیکی نامناسب مانند ذرهبین، دوربین یا تلسکوپ استفاده نکنید.
- عینک را در زمان فعالبودن دستگاه برندارید.
- سر و چشم خود را در امتداد مسیر احتمالی پرتو قرار ندهید.
- از قرار دادن دست یا ابزار در مسیر پرتو فعال خودداری کنید.
- تغییر موقعیت قطعه را پس از توقف تابش انجام دهید.
- هنگام تنظیم دستگاه از کمترین توان مجاز و روش تعریفشده سازنده استفاده کنید.
- هیچیک از حفاظها و اینترلاکها را غیرفعال نکنید.
- از حضور افراد بدون تجهیزات محافظ جلوگیری کنید.
- در صورت مشاهده عملکرد غیرعادی، دستگاه را متوقف کنید.
پلکزدن یا نگاهکردن سریع به سمت دیگر روش قابلاعتمادی برای محافظت از چشم نیست. برخی لیزرها میتوانند پیش از واکنش طبیعی چشم موجب آسیب شوند.
چکلیست پایان کار با دستگاه لیزر
پس از پایان عملیات:
- دستگاه را از حالت فعال خارج کنید.
- آن را در وضعیت Standby یا خاموش قرار دهید.
- از توقف کامل تابش مطمئن شوید و سپس عینک محافظ را بردارید.
- کلید یا سیستم دسترسی دستگاه را در اختیار افراد غیرمجاز قرار ندهید.
- عینک را با روش توصیهشده سازنده تمیز کنید.
- عینک را داخل کیف یا محفظه محافظ نگهداری کنید.
- هرگونه آسیب عینک یا عملکرد غیرعادی دستگاه را ثبت کنید.
- تابلو هشدار را پس از پایان واقعی خطر غیرفعال کنید.
عینک نباید در کنار دستگاه، روی لنز یا در معرض گرما، مواد شیمیایی و ابزارهای تیز رها شود؛ زیرا آسیبهای کوچک میتوانند قابلیت استفاده ایمن آن را کاهش دهند.
نتیجهگیری
رعایت چکلیست ایمنی چشم برای اپراتور دستگاه لیزر تنها به پوشیدن یک عینک تیره محدود نمیشود. عینک باید براساس طول موج، OD، توان و شرایط واقعی دستگاه انتخاب شود و پیش از هر بار استفاده از نظر سلامت فیزیکی بررسی شود.
کنترل مسیر پرتو، حذف سطوح بازتابنده، استفاده صحیح از حفاظها، محدودکردن دسترسی افراد و قرار دادن دستگاه در حالت ایمن پیش از برداشتن عینک، بخشهای اصلی چکلیست ایمنی چشم اپراتور لیزر هستند.