هنگام بررسی مشخصات عینکهای محافظ لیزر، معمولاً با عبارتهایی مانند OD5، OD6 و OD7 روبهرو میشویم. این اعداد نشان میدهند لنز عینک تا چه اندازه شدت پرتو لیزر را در یک محدوده طول موج مشخص کاهش میدهد.
بنابراین، شناخت تفاوت OD5، OD6 و OD7 در عینک لیزر برای انتخاب محافظ مناسب اهمیت زیادی دارد.
در ادامه بررسی میکنیم هرکدام از این درجههای چگالی نوری چه میزان از پرتو را عبور میدهند، تفاوت OD5، OD6 و OD7 در عینک لیزر چیست و چرا نباید عینک را فقط براساس بالاتر بودن عدد OD انتخاب کرد.
OD در عینک لیزر چیست؟
OD مخفف Optical Density یا «چگالی نوری» است. این عدد میزان تضعیف پرتو توسط فیلتر عینک را در طول موج مشخص نشان میدهد. هرچه مقدار OD بیشتر باشد، مقدار کمتری از پرتو لیزر از لنز عبور میکند.
رابطه کلی OD با عبور نور به این صورت است:
- OD5 یعنی عبور یکصدهزارم پرتو
- OD6 یعنی عبور یکمیلیونم پرتو
- OD7 یعنی عبور یکدهمیلیونم پرتو
این اعداد فقط در محدوده طول موجی معتبر هستند که روی عینک، فریم یا دیتاشیت محصول درج شده است.
OD5، OD6 و OD7 در عینک لیزر چه تفاوتی دارند؟
مهمترین تفاوت OD5، OD6 و OD7 در عینک لیزر به میزان کاهش شدت و عبور پرتو مربوط میشود:
- OD5: حدود ۰٫۰۰۱ درصد از پرتو را عبور داده و شدت پرتو را تقریباً ۱۰۰ هزار برابر کاهش میدهد.
- OD6: حدود ۰٫۰۰۰۱ درصد از پرتو را عبور میدهد و شدت پرتو را تقریباً یک میلیون برابر کاهش میدهد.
- OD7: حدود ۰٫۰۰۰۰۱ درصد از پرتو را عبور داده و شدت پرتو را تقریباً ۱۰ میلیون برابر کاهش میدهد.
در نتیجه، OD6 نسبت به OD5 حدود ۱۰ برابر تضعیف بیشتری ایجاد میکند. OD7 نیز در مقایسه با OD6 حدود ۱۰ برابر قویتر بوده و نسبت به OD5 تقریباً ۱۰۰ برابر پرتو کمتری از خود عبور میدهد.
عینک OD5
عینک OD5 در طول موج درجشده روی محصول، شدت پرتو را حدود ۱۰۰ هزار برابر کاهش میدهد. این سطح ممکن است برای برخی لیزرها و شرایط کاری مناسب باشد، اما کافی بودن آن باید با اطلاعات دستگاه و ارزیابی خطر مشخص شود.
عینک OD6
عینک OD6 یک مرحله محافظت نوری بیشتر ارائه داده و حدود یکمیلیونم پرتو را عبور میدهد. این مقدار در برخی دستگاههای صنعتی، پزشکی یا آزمایشگاهی مورد استفاده قرار میگیرد، اما کاربرد دقیق آن به طول موج و میزان مواجهه بستگی دارد.
عینک OD7
عینک OD7 شدت پرتو را حدود ۱۰ میلیون برابر کاهش میدهد. این مقدار تضعیف بسیار بالایی ایجاد میکند، اما همچنان فقط در طول موج اعلامشده معتبر است.
برای مثال، عبارت OD7 در ۱۰۶۴ نانومتر بهتنهایی نشان نمیدهد که آیا عینک برای طول موج ۵۳۲ نانومتر نیز محافظت کافی را دارد یا خیر.
آیا OD بالاتر همیشه بهتر است؟
خیر، در واقع انتخاب بالاترین OD بدون توجه به شرایط استفاده لزوماً تصمیم درستی نیست.
عینکی با OD بسیار بالا ممکن است نور محیط یا نور مرئی موردنیاز برای مشاهده قطعه کار را بیش از حد کاهش داده و دید اپراتور را محدود کند.
در انتخاب عینک باید تعادل مناسبی میان محافظت و قابلیت دید وجود داشته باشد. در واقع OD مناسب باید با توجه به موارد زیر تعیین شود:
- طول موج یا طول موجهای خروجی دستگاه
- توان یا انرژی پالس لیزر
- پیوسته یا پالسی بودن پرتو
- مدت و فاصله احتمالی مواجهه
- حداکثر مواجهه مجاز یا MPE
- احتمال برخورد مستقیم یا بازتاب پرتو
- محدوده خطر اسمی یا NHZ
- استفاده از عینک در شرایط صنعتی، پزشکی یا آزمایشگاهی
اشتباه رایج در مقایسه OD5، OD6 و OD7
یکی از اشتباهات رایج این است که خریدار فقط عدد OD را ببیند و محدوده طول موج را بررسی نکند. برای مثال، یک عینک OD7 مخصوص لیزر CO2 الزاماً برای لیزر فایبر ۱۰۶۴ نانومتر مناسب نیست.
اشتباه دیگر، استفاده از عینک آفتابی، عینک جوشکاری یا فیلترهای نوری معمولی بهجای عینک تأییدشده لیزر است. فیلترهای نوری معمولی ممکن است دارای OD باشند، اما الزاماً برای حفاظت ایمنی در برابر لیزر طراحی یا آزمایش نشدهاند.
هنگام خرید عینک لیزر چه مواردی را بررسی کنیم؟
برای انتخاب عینک مناسب، تنها مشاهده عبارت OD5، OD6 یا OD7 کافی نیست. روی محصول یا دیتاشیت آن باید اطلاعات زیر قابل بررسی باشد:
- محدوده دقیق طول موج تحت پوشش
- مقدار OD در هر محدوده طول موج
- استاندارد یا گواهی معتبر محصول
- میزان عبور نور مرئی
- طراحی فریم و محافظت جانبی
- سلامت لنز و نداشتن خراش، ترک یا آسیب
- تناسب مشخصات عینک با دستگاه و کاربرد
در دستگاههایی که چند طول موج تولید میکنند، عینک باید برای تمام طول موجهای خطرناک محافظت کافی داشته باشد.
نتیجهگیری
در پاسخ به این سؤال که OD5، OD6 و OD7 در عینک لیزر چه تفاوتی دارند؟ باید گفت هر یک واحد افزایش OD، عبور پرتو را تقریباً ۱۰ برابر کاهش میدهد. OD5 شدت پرتو را ۱۰۰ هزار برابر، OD6 یک میلیون برابر و OD7 حدود ۱۰ میلیون برابر کم میکند.
بااینحال، عدد بزرگتر بهتنهایی به معنی مناسبتر بودن عینک نیست. مهمترین اصل در بررسی تفاوت OD5، OD6 و OD7 در عینک لیزر این است که مقدار OD باید دقیقاً برای طول موج، توان، نوع تابش و شرایط کاری دستگاه مناسب باشد.
در کاربردهای صنعتی یا پزشکی پرتوان، انتخاب نهایی بهتر است براساس دیتاشیت دستگاه و ارزیابی فرد متخصص ایمنی لیزر انجام شود.