انتخاب عینک ایمنی لیزر فقط با نگاه کردن به ظاهر عینک یا تیره بودن لنز انجام نمیشود. مهمترین معیار در خرید عینک محافظ لیزر این است که بدانید دستگاه شما با چه طول موجی کار میکند و عینک مورد نظر برای همان بازه طول موج طراحی شده یا خیر.
در لیزرهای صنعتی، پزشکی و زیبایی، هر دستگاه میتواند طول موج متفاوتی داشته باشد. برای مثال، عینکی که برای یک دستگاه فایبر مناسب است، الزاماً برای لیزر CO2 یا الکساندرایت مناسب نیست. به همین دلیل، انتخاب اشتباه عینک میتواند باعث شود کاربر تصور کند از چشم خود محافظت کرده، در حالی که عینک در برابر طول موج دستگاه او محافظت کافی ندارد.
در واقع، راهنمای انتخاب عینک ایمنی لیزر براساس طول موج به شما کمک میکند بدانید برای دستگاه خود باید چه نوع عینک محافظ لیزر تهیه کرده و چرا نباید فقط به ظاهر، رنگ لنز یا قیمت عینک توجه داشته باشید. پس در ادامه مقاله همراه ما باشید.
چرا طول موج لیزر در انتخاب عینک مهم است؟
مهمترین نکته در راهنمای انتخاب عینک ایمنی لیزر براساس طول موج این است که بدانیم هر لیزر نور را در طول موج خاصی تولید میکند. بعضی طول موجها در محدوده نور مرئی هستند و با چشم دیده میشوند، اما بسیاری از لیزرهای پرکاربرد، مخصوصاً در صنعت و پزشکی، در محدوده مادون قرمز کار میکنند و ممکن است پرتو آنها دیده نشود.
مشکل اینجاست که دیده نشدن پرتو به معنی بیخطر بودن آن نیست. حتی اگر نور لیزر با چشم دیده نشود، باز هم میتواند برای شبکیه، قرنیه یا سایر بخشهای چشم خطرناک باشد. به همین دلیل، محافظ چشم لیزر باید دقیقاً متناسب با طول موج دستگاه انتخاب شود.
برای مثال، عینک لیزر فایبر معمولاً برای طول موجهای نزدیک به 1064 نانومتر انتخاب میشود، اما همین عینک الزاماً برای عینک لیزر CO2 مناسب نیست؛ چون لیزر CO2 معمولاً در طول موج حدود 10600 نانومتر کار میکند.
طول موج دستگاه لیزر را از کجا پیدا کنیم؟
قبل از خرید عینک محافظ لیزر، اولین کاری که باید انجام دهید پیدا کردن طول موج دستگاه لیزر است. این اطلاعات معمولاً با واحد نانومتر نوشته میشود و ممکن است بهصورت عددهایی مثل 755 ، 808 ، 1064 یا 10600 نانومتر دیده شود. یکی از سادهترین راهها برای پیدا کردن طول موج، بررسی پلاک یا برچسب مشخصات دستگاه است.
در بسیاری از دستگاههای لیزر، اطلاعاتی مثل طول موج، توان، مدل دستگاه و نوع لیزر روی بدنه یا پشت دستگاه درج شده است. اگر این اطلاعات روی دستگاه مشخص نبود، مرحله بعدی بررسی دفترچه راهنما یا کاتالوگ فنی دستگاه است.
شرکتهای سازنده معمولاً مشخصات اصلی دستگاه، از جمله طول موج لیزر، توان خروجی و نوع کاربرد را در این بخشها توضیح میدهند. بنابراین قبل از خرید عینک محافظ لیزر، حتماً طول موج دستگاه را از روی پلاک، دفترچه، برچسب هشدار یا اطلاعات معتبر فروشنده بررسی کنید. اگر مطمئن نیستید، بهتر است قبل از خرید از یک فرد متخصص یا مشاور فنی کمک بگیرید.
OD عینک لیزر چیست و چرا اهمیت دارد؟
بعد از طول موج، مهمترین معیار انتخاب، OD عینک لیزر است. OD مخفف Optical Density یا چگالی نوری است و نشان میدهد لنز عینک تا چه اندازه شدت پرتو لیزر را کاهش میدهد. برای مثال اگر روی مشخصات یک عینک نوشته شده باشد: OD 6+1064nm، یعنی این عینک در طول موج 1064 نانومتر، سطح حفاظتی OD 6 یا بالاتر دارد.
اما این عدد فقط برای همان طول موج یا بازهای معتبر است که در مشخصات عینک ذکر شده است. بنابراین ممکن است یک عینک در برابر 1064 نانومتر محافظت خوبی داشته باشد، اما برای 755 یا 10600 نانومتر مناسب نباشد.
آیا رنگ لنز برای انتخاب عینک محافظ لیزر کافی است؟
خیر. یکی از اشتباهات رایج در خرید عینک ایمنی لیزر این است که افراد فقط به رنگ لنز توجه میکنند. رنگ لنز ممکن است در نگاه اول اطلاعاتی به ما بدهد، اما معیار اصلی انتخاب نیست. دو عینک با رنگ لنز مشابه میتوانند برای طول موجهای کاملاً متفاوتی طراحی شده باشند.
از طرف دیگر، بعضی لیزرها در محدودهای کار میکنند که با چشم دیده نمیشود؛ در نتیجه ممکن است کاربر خطر را احساس نکند، اما چشم همچنان در معرض آسیب باشد. در این راستا برای انتخاب درست، باید به این موارد دقت کنید:
- بازه طول موج لیزر که عینک پوشش میدهد
- مقدار OD عینک لیزر
- نوع کاربرد عینک
- استانداردها یا گواهیهای اعلامشده توسط سازنده
- کیفیت فریم و پوشش جانبی
- راحتی استفاده در زمان کار طولانی
تفاوت عینک لیزر فایبر، CO2 و پزشکی
یکی از اشتباهات رایج در خرید عینک ایمنی لیزر این است که تصور کنیم همه عینکهای لیزر کاربرد یکسانی دارند. در ظاهر ممکن است چند مدل عینک محافظ لیزر شبیه به هم باشند، اما تفاوت اصلی آنها در طول موجهایی است که میتوانند پوشش دهند.
به همین دلیل، عینکی که برای یک دستگاه فایبر مناسب است، الزاماً برای لیزر CO2 یا دستگاههای پزشکی و زیبایی مناسب نیست. در ادامه به تفاوت این نوع از عینکها میپردازیم.
عینک لیزر فایبر
عینک لیزر فایبر برای دستگاههایی استفاده میشود که معمولاً در محدوده نزدیک به 1064 نانومتر کار میکنند. این طول موج در بسیاری از دستگاههای برش فلز، جوش لیزری، مارکینگ و حکاکی صنعتی رایج است.
در دستگاههای فایبر، خطر فقط از پرتو مستقیم نیست. بازتاب نور از سطح فلز، قطعات صیقلی، میز کار یا ابزارهای براق هم میتواند برای چشم خطرناک باشد. بنابراین هنگام انتخاب عینک لیزر فایبر باید مطمئن شوید که عینک، طول موج دستگاه شما را پوشش میدهد و مقدار OD عینک لیزر برای توان و شرایط کاری دستگاه مناسب است.
عینک محافظ لیزر CO2
عینک لیزر CO2 برای دستگاههایی استفاده میشود که معمولاً در محدوده حدود 10600 نانومتر فعالیت دارند. این نوع لیزر در برش و حکاکی روی چوب، چرم، پارچه، پلکسی، لاستیک، بعضی مواد غیرفلزی و برخی کاربردهای پزشکی استفاده میشود.
نکته مهم این است که عینک لیزر فایبر را نباید بهصورت پیشفرض برای لیزر CO2 مناسب دانست. چون طول موج این دو نوع دستگاه با هم متفاوت است و لنز محافظ باید دقیقاً برای طول موج همان دستگاه طراحی شده باشد. اگر دستگاه شما CO2 است، باید مشخصات عینک را بررسی کنید و مطمئن شوید که برای طول موج 10600 نانومتر یا بازه مربوط به آن محافظت کافی دارد.
عینک محافظ لیزر پزشکی و زیبایی
عینک لیزر پزشکی برای دستگاههایی مانند الکساندرایت، دایود، Nd و برخی تجهیزات زیبایی و درمانی استفاده میشود. این دستگاهها ممکن است طول موجهای متفاوتی داشته باشند؛ برای مثال الکساندرایت معمولاً در محدوده 755 نانومتر، دایود در محدوده حدود 808 یا 810 نانومتر و Nd در محدوده 1064 نانومتر کار میکند.
همچنین در کلینیکها، موضوع ایمنی فقط مربوط به اپراتور نیست. مراجعهکننده هم باید از محافظ چشم لیزر مناسب استفاده کند، چون چشم در زمان درمان ممکن است در معرض تابش مستقیم، پراکنده یا بازتابی قرار بگیرد. انتخاب عینک لیزر پزشکی باید براساس نوع دستگاه، طول موج، توان، ناحیه درمان، دستورالعمل سازنده و پروتکل ایمنی کلینیک انجام شود.
اشتباهات رایج در انتخاب عینک ایمنی لیزر
در زمان خرید عینک ایمنی لیزر چند اشتباه رایج وجود دارد که میتواند انتخاب را خطرناک یا بیاثر کند که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.
1- اولین اشتباه، خرید عینک فقط براساس عنوان کلی محصول است. عبارتهایی مثل «مناسب لیزر» یا «عینک محافظ» کافی نیستند، مگر اینکه طول موج و OD دقیق عینک مشخص باشد.
2- دومین اشتباه، اعتماد بیش از حد به رنگ لنز است. همانطور که گفتیم، رنگ لنز معیار فنی کافی نیست و باید مشخصات واقعی عینک بررسی شود.
3- سومین اشتباه، استفاده از یک عینک برای چند دستگاه متفاوت است. ممکن است یک کارگاه یا کلینیک چند دستگاه با طول موجهای مختلف داشته باشد. در این شرایط، هر دستگاه باید جداگانه بررسی شود و شاید به چند نوع عینک محافظ لیزر نیاز باشد.
4- چهارمین اشتباه، استفاده از عینک آسیبدیده است. اگر لنز خش عمیق، ترک، تغییر رنگ یا آسیب جدی دارد، نباید برای کار با لیزر استفاده شود.
نتیجهگیری
در این راهنمای انتخاب عینک ایمنی لیزر براساس طول موج دیدیم که مهمترین معیار خرید، تطبیق عینک با طول موج دستگاه است. بعد از آن باید مقدار OD عینک لیزر، نوع لیزر، توان دستگاه، محیط کاری و کیفیت فریم بررسی شود.
برای دستگاه فایبر باید به سراغ عینک لیزر فایبر متناسب با طول موج دستگاه بروید. برای CO2 باید از عینک لیزر CO2 مناسب استفاده کنید و در کلینیکها نیز انتخاب عینک لیزر پزشکی باید براساس نوع دستگاه و دستورالعمل ایمنی انجام شود.
در نهایت، انتخاب عینک ایمنی لیزر نباید براساس حدس، رنگ لنز یا قیمت پایین انجام شود. بهترین انتخاب زمانی انجام میشود که مشخصات دستگاه و عینک با هم تطبیق داده شده و در صورت نیاز، از مشاور فنی کمک گرفته شود.