اگر برای لیزر موهای زائد به کلینیک رفته باشید، احتمالاً قبل از شروع کار از شما خواسته‌اند عینک محافظ بزنید یا چشم‌هایتان را با محافظ مخصوص بپوشانید. خیلی از مراجعه‌کنندگان در همین لحظه این سؤال را می‌پرسند: واقعاً اگر موقع لیزر عینک نزنیم چه میشود؟
پاسخ کوتاه این است که نزدن عینک هنگام لیزر می‌تواند برای چشم خطرناک باشد. این خطر فقط مخصوص زمانی نیست که نور لیزر مستقیم وارد چشم شود بلکه گاهی بازتاب نور از پوست، آینه، فلز یا سطوح براق هم می‌تواند به چشم آسیب بزند. به همین دلیل، استفاده از عینک محافظ لیزر هم برای مراجعه‌کننده و هم برای اپراتور ضروری است.
در لیزر موهای زائد، لیزرهای پزشکی، لیزرهای زیبایی و حتی لیزرهای صنعتی، چشم یکی از حساس‌ترین اعضای بدن در برابر نور لیزر است. بعضی آسیب‌ها ممکن است فقط به شکل سوزش یا تاری دید موقت ظاهر شوند، اما در شرایط جدی‌تر، احتمال آسیب به بخش‌های حساس چشم هم وجود دارد. بنابراین محافظ چشم هنگام لیزر نباید یک کار تشریفاتی یا اختیاری در نظر گرفته شود.
در این مقاله توضیح می‌دهیم اگر موقع لیزر عینک نزنیم چه اتفاقی ممکن است بیفتد، چرا بستن چشم‌ها به‌تنهایی کافی نیست، عینک مخصوص لیزر چه تفاوتی با عینک معمولی دارد و اپراتور یا کلینیک قبل از شروع لیزر باید چه نکاتی را رعایت کند. پس در ادامه مقاله همراه ما باشید تا با اهمیت زدن عینک حین کار با لیزر آشنا شوید.
چرا چشم در برابر لیزر حساس است؟
چشم برای دریافت و عبور دادن نور ساخته شده است. همین ویژگی باعث میشود نور لیزر، اگر بدون کنترل وارد چشم شود، بتواند به بخش‌های داخلی آن آسیب بزند. برخلاف پوست که تا حدی می‌تواند در برابر حرارت یا تماس کوتاه واکنش نشان دهد، چشم ساختار بسیار ظریف‌تری دارد.
در واقع نور لیزر معمولاً متمرکز، قوی و هدفمند است. یعنی انرژی آن در یک مسیر مشخص حرکت می‌کند و اگر به چشم برسد، ممکن است در یک نقطه کوچک متمرکز شده و این تمرکز انرژی می‌تواند برای بافت‌های حساس چشم خطرناک باشد.
بسته به نوع لیزر، آسیب ممکن است در بخش‌های مختلف چشم از جمله قرنیه،عدسی،شبکیه و پلک و اطراف چشم ایجاد شود. همچنین توجه به این نکته مهم کافی است که بعضی نورهای لیزر با چشم دیده نمی‌شوند، اما همچنان می‌توانند خطرناک باشند. پس دیده نشدن نور به معنی بی‌خطر بودن آن نیست.
اگر هنگام لیزر موهای زائد عینک نزنیم چه اتفاقی می‌افتد؟
بیشتر افرادی که عبارت «اگر موقع لیزر عینک نزنیم چه میشود» را جستجو می‌کنند، احتمالاً قصد انجام لیزر موهای زائد دارند یا بعد از یک جلسه لیزر، نگران چشم خود شده‌اند.
در لیزر موهای زائد، معمولاً دستگاه روی پوست بدن یا صورت استفاده میشود و نور آن برای هدف گرفتن ریشه مو طراحی شده است. اما همین نور اگر به چشم برسد، می‌تواند خطرساز باشد. در ادامه مقاله به شرح این خطرها برای مراجعه کننده و همچنین اپراتور دستگاه می‌پردازیم.
خطر لیزر برای مراجعه‌کننده
مراجعه‌کننده هنگام لیزر معمولاً در حالت درازکش یا نیمه‌درازکش قرار دارد. اگر محافظ چشم مناسب استفاده نشود، نور لیزر ممکن است به شکل مستقیم یا غیرمستقیم به چشم برسد. این موضوع مخصوصاً در لیزر نواحی نزدیک صورت، مانند پشت لب، چانه، خط ریش، گونه، پیشانی یا اطراف ابرو اهمیت بیشتری دارد.
حتی اگر اپراتور با دقت کار کند، باز هم احتمال بازتاب نور وجود دارد. به همین دلیل استفاده از عینک مخصوص لیزر یا محافظ مناسب چشم در کلینیک‌های معتبر یک اصل ایمنی است.
علائمی که ممکن است بعد از تماس ناایمن چشم با نور لیزر دیده شود، شامل موارد زیر است:
- سوزش یا درد چشم
- تاری دید
- حساسیت به نور
- ریزش اشک غیرعادی
- احساس جرقه یا لکه در میدان دید
- قرمزی یا التهاب چشم
- سردرد یا احساس فشار اطراف چشم
باید به این نکته توجه کرد که وجود این علائم همیشه به معنی آسیب جدی نیست، اما اگر بعد از لیزر چنین نشانه‌هایی ایجاد شد و ادامه پیدا کرد، بهتر است فرد توسط پزشک یا چشم‌پزشک بررسی شود.
خطر برای اپراتور لیزر موهای زائد
اپراتور لیزر فقط یک بار در معرض دستگاه قرار نمی‌گیرد. او ممکن است روزانه چندین مراجعه‌کننده داشته باشد و بارها با نور لیزر و بازتاب آن سروکار پیدا کند. به همین دلیل، رعایت ایمنی چشم در لیزر موهای زائد برای اپراتور حتی از مراجعه‌کننده هم جدی‌تر است.
اپراتوری که بدون عینک مناسب کار می‌کند، ممکن است در طول زمان در معرض بازتاب‌های کوچک اما تکرارشونده قرار بگیرد. این مواجهه‌ها می‌توانند خطرناک باشند، مخصوصاً اگر دستگاه پرقدرت باشد یا محیط اتاق سطوح براق داشته باشد. اپراتور باید بداند که هر عینک محافظی برای هر دستگاهی مناسب نیست. عینک باید با نوع دستگاه، طول موج و قدرت لیزر هماهنگ باشد.
آیا فقط لیزر موهای زائد برای چشم خطر دارد؟
خیر. هر نوع لیزری که توان کافی داشته باشد، می‌تواند برای چشم خطر ایجاد کند. البته میزان خطر در همه دستگاه‌ها یکسان نیست. لیزرهای زیبایی، پزشکی و صنعتی هرکدام کاربرد و سطح خطر متفاوتی دارند، اما در همه آن‌ها محافظت از چشم باید جدی گرفته شود.
لیزرهای زیبایی و پزشکی
در کلینیک‌های زیبایی و درمانی، از لیزر برای موهای زائد، جوانسازی پوست، درمان لک، درمان ضایعات پوستی، درمان عروق، جراحی‌های ظریف و کاربردهای دیگر استفاده میشود.
در این محیط‌ها معمولاً دستگاه‌ها به پوست نزدیک هستند و گاهی در نواحی نزدیک چشم کار می‌کنند. در این شرایط، عینک لیزر پزشکی یا محافظ چشمی مناسب باید برای مراجعه‌کننده، اپراتور و افراد حاضر در اتاق استفاده شود. در کارهای نزدیک چشم، گاهی نیاز به محافظ‌های تخصصی‌تری وجود دارد و تصمیم‌گیری باید توسط فرد آموزش‌دیده انجام شود.
لیزرهای صنعتی
در محیط‌های صنعتی، خطر لیزر می‌تواند بیشتر باشد. دستگاه‌های برش لیزر، جوش لیزر، حکاکی، مارکینگ، لیزر فایبر و لیزر کربن‌دی‌اکسید معمولاً با توان بالاتری کار می‌کنند. در این فضاها، بازتاب نور از فلز، قطعه کار، میز دستگاه یا ابزار می‌تواند برای چشم خطرناک باشد.
همچنین در کارگاه‌ها و کارخانه‌ها، استفاده از عینک لیزر صنعتی باید بخشی از دستورالعمل ایمنی باشد. اپراتور نباید با عینک معمولی، عینک آفتابی یا محافظ نامشخص کنار دستگاه کار کند. عینک باید دقیقاً برای همان نوع دستگاه و محدوده نوری انتخاب شده باشد.
عوارض لیزر برای چشم چیست؟
عوارض لیزر برای چشم همیشه یکسان نیست و به نوع دستگاه، قدرت لیزر، فاصله چشم تا منبع نور، مدت تماس و مستقیم یا بازتابی بودن نور بستگی دارد. گاهی تماس ناایمن با نور لیزر فقط باعث سوزش، قرمزی یا اشک ریزش موقت میشود، اما در شرایط جدی‌تر می‌تواند بخش‌های حساس چشم را درگیر کند.
یکی از شایع‌ترین نشانه‌ها بعد از تماس ناایمن با نور لیزر، احساس سوزش یا درد در چشم است. فرد ممکن است احساس کند جسم خارجی وارد چشم شده یا چشمش نسبت به نور حساس‌تر از حالت عادی شده است. در بعضی موارد، تاری دید هم دیده میشود. اگر این تاری دید کوتاه‌مدت باشد، ممکن است به دلیل تحریک موقت چشم باشد؛ اما اگر ادامه پیدا کند، باید جدی گرفته شود.
در مواجهه‌های شدیدتر، نور لیزر می‌تواند به بخش‌های داخلی چشم آسیب بزند. برای مثال، اگر نور به قسمت‌های حساس‌تر چشم برسد، ممکن است فرد دچار لکه در میدان دید، جرقه‌های نوری، کاهش وضوح دید یا اختلال در تمرکز بینایی شود. این علائم مخصوصاً زمانی مهم‌تر هستند که بعد از لیزر صورت، لیزر نزدیک چشم یا کار با دستگاه‌های صنعتی و پزشکی پرقدرت ایجاد شوند.
و نکته مهم این است که بعضی آسیب‌های چشمی بلافاصله با درد شدید همراه نیستند. یعنی ممکن است فرد در همان لحظه متوجه آسیب نشود، اما چند ساعت بعد دچار تاری دید، حساسیت به نور یا ناراحتی چشم شود. به همین دلیل، اگر بعد از لیزر بدون محافظ مناسب، هرگونه تغییر غیرعادی در بینایی ایجاد شد، بهتر است موضوع نادیده گرفته نشود و به چشم پزشک مراجعه کنید.
عینک محافظ لیزر باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟
برای انتخاب عینک محافظ لیزر نباید فقط به ظاهر، رنگ شیشه یا قیمت توجه کرد. یک عینک مناسب باید با نوع دستگاه و شرایط کاری هماهنگ باشد. در ادامه مقاله به نکات مهم در چگونگی انتخاب مناسب عینک محافظ می‌پردازیم.
هماهنگی با نوع دستگاه
اولین نکته این است که عینک باید برای همان نوع لیزر انتخاب شود. عینکی که برای یک دستگاه زیبایی مناسب است، الزاماً برای لیزر صنعتی مناسب نیست. حتی در کلینیک‌های زیبایی هم ممکن است برای دستگاه‌های مختلف به محافظ‌های متفاوت نیاز باشد.
پوشش مناسب چشم
عینک باید چشم را به‌خوبی بپوشاند. در محیط‌هایی که احتمال بازتاب از کنار وجود دارد، مدل‌هایی که اطراف چشم را بهتر محافظت می‌کنند انتخاب مناسب‌تری هستند.
داشتن مشخصات ایمنی معتبر
عینک لیزر نباید بدون مشخصات باشد. محصول باید اطلاعات قابل بررسی درباره نوع کاربرد، محدوده محافظت و استاندارد ایمنی داشته باشد. عینک‌های بی‌نام‌ونشان یا بدون اطلاعات فنی، مخصوصاً برای دستگاه‌های پرقدرت، انتخاب مطمئنی نیستند.
سلامت لنز و فریم
عینک ترک‌خورده، خش‌دار یا آسیب‌دیده نباید استفاده شود. حتی اگر عینک در ابتدا مناسب بوده باشد، آسیب فیزیکی می‌تواند کارایی آن را کاهش دهد.
راحتی و دید کافی
عینک باید روی صورت درست قرار بگیرد و دید کاربر را بیش از حد محدود نکند. اگر اپراتور به دلیل عینک نامناسب دید کافی نداشته باشد، احتمال خطای کاری بالا می‌رود.
آیا عینک آفتابی جای عینک لیزر را می‌گیرد؟
خیر. عینک آفتابی برای محافظت در برابر نور خورشید طراحی شده، نه برای نور متمرکز لیزر. حتی اگر شیشه عینک آفتابی تیره باشد، باز هم نمی‌توان آن را جایگزین عینک مخصوص لیزر دانست. متاسفانه این یکی از اشتباهات رایج در کلینیک‌ها، کارگاه‌ها و حتی بین کاربران خانگی است. رنگ تیره لنز عینک به‌تنهایی معیار ایمنی نیست. عینک باید برای نوع مشخصی از لیزر طراحی شده باشد.
آیا بستن چشم هنگام لیزر کافی است؟
خیر. بستن چشم جایگزین محافظ نیست. پلک انسان برای محافظت در برابر نور شدید و متمرکز لیزر طراحی نشده است. به‌خصوص در نواحی نزدیک چشم، بستن پلک به‌تنهایی کافی نیست و باید از محافظ مناسب استفاده شود. در لیزر موهای زائد صورت، اپراتور باید حساسیت بیشتری داشته باشد و مراجعه‌کننده هم نباید در برابر استفاده از عینک یا محافظ چشم مقاومت کند.
نتیجه‌گیری
اگر موقع لیزر عینک نزنیم، چشم ممکن است در معرض نور مستقیم یا بازتابی لیزر قرار بگیرد و بسته به نوع دستگاه، قدرت لیزر، فاصله چشم تا منبع نور و مدت تماس، دچار آسیب شود. این آسیب می‌تواند از سوزش، قرمزی و تاری دید موقت شروع شود و در شرایط جدی‌تر به آسیب‌های مهم‌تری در بخش‌های حساس چشم منجر شود.
به همین دلیل، استفاده از عینک محافظ لیزر در لیزر موهای زائد، لیزرهای پزشکی، لیزرهای زیبایی و لیزرهای صنعتی یک اقدام ضروری برای حفظ ایمنی چشم است. فرقی ندارد مراجعه‌کننده لیزر موهای زائد باشید یا اپراتور دستگاه لیزر؛ در هر دو حالت، محافظ چشم هنگام لیزر باید جدی گرفته شود.
در نهایت، اگر بعد از لیزر دچار تاری دید، درد چشم، حساسیت به نور، دیدن لکه یا هر تغییر غیرعادی در بینایی شدید، بهتر است موضوع را ساده نگیرید و برای بررسی دقیق‌تر به پزشک یا چشم‌پزشک مراجعه کنید. رعایت ایمنی چشم در لیزر موهای زائد و سایر کاربردهای لیزر، ساده‌ترین راه برای پیشگیری از خطراتی است که گاهی می‌توانند جدی و ماندگار باشند.